ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ | ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ | ΧΑΡΤΗΣ ΚΟΜΒΟΥ ΕΛΛ | ENG A- A+ Αα

Εκπαιδευτικές δράσεις

Το Αρχαιολογικό Μουσείο Μεσσηνίας συμμετέχει ενεργά στην εκπαιδευτική πολιτική του ΥΠ.ΠΟ.Τ καθώς θεωρεί σημαντική την εκπαίδευση στον πολιτισμό ως μέρος αγωγής του μαθητικού και ενήλικου κοινού. Στο πλαίσιο αυτό οργανώνει στο για τρίτη συνεχή χρονιά εκπαιδευτικά προγράμματα και δράσεις που απευθύνονται σε οικογένειες, σχολικές ομάδες και επισκέπτες.

Εκπαιδευτικά Προγράμματα για οικογένειες

Εκπαιδευτικά προγράμματα για σχολεία

Εκπαιδευτικά προγράμματα για επισκέπτες

«Ο μαγικός κόσμος των σφραγιδολίθων»

Σας καλούμε να γνωρίσετε τον μαγικό κόσμο των σφραγιδολίθων. Δανειστείτε από το εκδοτήριο το ντοσιέ με το υλικό, που θα σας βοηθήσει στην περιήγησή σας.

Οι περισσότεροι έχουν εντοπισθεί στην Κρήτη, όπου η χρήση τους παρέμεινε μείωτη από τα μέσα της 3ης χιλιετίας π.Χ. έως το τέλος της Εποχής του Χαλκού (περίπου 1060 π.Χ.).

Κατασκευαστικά χαρακτηριστικά

Για την κατασκευή τους χρησιμοποιήθηκαν πολύτιμοι και ημιπολύτιμοι λίθοι (ίασπις, αχάτης, σάρδιο, κορναλίνη, αμέθυστος), σκηρά υλικά (ορεία κρύσταλλος, κεχριμπάρι (ήλεκτρο), ελεφαντόδοντο, lapis lazuli (κύανος) καθώς και φθηνότερα υλικά (οφίτης, στεατίτης, υαλόμαζα). Μεγάλη είναι η ποικιλία των σχημάτων τους. Σώζονται σφραγίδες κωνικές, κυλινδρικές, κομβιόσχημες, ζωόμορφες, δισκοειδείς, ορθογώνιες, φακοειδείς, αμυγδαλοειδείς καθώς και με περίτεχνες λαβές. Σπανιότερα κατασκευάζονταν με τη μορφή σφραγιστικών δακτυλίων ενώ σε άλλες περιπτώσεις περιδένονται με φύλλα χρυσού. Τις πιο πολλές φορές έφερναν διαμπερή οπή για την ανάρτησή τους με νήμα στον καρπό ή στον λαιμό του ιδιοκτήτη τους. Το παιχνίδισμα του φωτός που διαχέεται στις διαφάνειες των σφραγιδολίθων δίνει πνοή και κίνηση στις παραστάσεις τους με τρόπο μαγικό.

Τι παριστάνουν

Περίπου 5000 εικονογραφικοί τύποι σφραγιδολίθων είναι γνωστοί από την προϊστορική εποχή. Έμπειροι και ευφάνταστοι τεχνίτες χάρασαν με απαράμιλλη τέχνη ζώα σε σιάφορες στάσεις, σε κίνηση ή με τα μικρά τους καθώς και ανθρώπους-κυνηγούς. Κυριαρχούν τα λιοντάρια, οι ταύροι, οι αίγαγροι ενώ συχνές είναι οι σκηνές επίθεσης λιονταριού σε ταύρο. Φανταστικά όντα όπως γρύπες, δαίμονες, σύνθετες τελετουργικές σκηνές με ανθρώπινες μορφές, αγωνιστικές δραστηριότητες, όπως ταυροκαθάψια και σκηνές πάλης αποτελούν αγαπητά θέματα. Σπάνια είναι η απεικόνιση άρματος, θέμα πιθανόν προερχόμενο από την Ανατολή. Ιδιαίτερη κατηγορία σφραγιδολίθων με ευρεία διάδοση στην μινωική Κρήτη αποτελούν οι λεγόμενοι «μαγικοί» ή «ταλισμανικοί» σφραγιδόλιθοι. Αφηρημένα γεωμετρικά σχέδια, προχυτικά αγγεία, προσωπεία λεόντων, ιπτάμενα πτηνά, ψάρια, χταπόδια, σουπιές μαζί με πλοία, διπλοί πελέκεις παριστάνονται στις επιφάνειές τους.

Τι μας αφηγούνται

Από την μικροσκοπική επιφάνεια των σφραγιδολίθων, που συνήθως δεν ξεπερνά σε διάμετρο τα 2 εκατοστά, αντλούμε πληροφορίες για τις εμπορικές επαφές, την διοικητική οργάνωση, την κοινωνική διάρθρωση και την θρησκευτική ζωή της μακρινής Εποχής του Χαλκού.

Το υλικό κατασκευής τους μέσω των εμπορικών συναλλαγών εισάγεται συνήθως από μέρη μακρινά (lapis lazuli από το Αφγανιστάν, κεχριμπάρι από την Βαλτική). Η εύρεση σε Κυκλάδες και Ηπειρωτική Ελλάδα σφραγιολίθων με μινωική θεματογραφία και τεχνοτροπία μαρτυρεί τις μεταξύ τους επαφές.

Η περίτεχνη κατασκευή και διασκόμηση των σφραγιδολίθων καθώς και η χρήση τους για την σήμανση και τον έλεγχο των αγαθών και της ιδιακτησίας δηλώνουν ότι οι κάτοχοί τους προέρχονταν από ανώτερα κοινωνικά στρώματα.

Η απεικόνιση φανταστικών όντων, τελετουργικών χώρων, αντικειμένων και συμβόλων εκφράζει την θρησκευτική θεώρηση του κρητομυκηναϊκού κόσμου.

Οι σφραγιδόλιθοι χρησιμοποιούσαν επίσης ως κοσμήματα και φυλακτά με αποτροπαϊκό χαρακτήρα αλλά και ως προσφορές στους νεκρούς και αφιερώματα σε ιερά. Υπήρχε η αντίληψη ότι οι λίθοι από τους οποίους κατασκευάζονταν οι σφραγίδες, διέθεταν ειδικές ιατρικές, αστρολογικές και μαγικές ιδιότητες.

Σε αντίθεση με την Κρήτη, στην μυκηναϊκή Ελλάδα οι σφραγίδες ήταν αρχικά αντικείμενα γοήτρου, είχαν συλλεκτική αξία και μεταβιβάζονταν από γενιά σε γενιά ως οικογενειακά κειμήλια.

Εκφράζουν την ανάγκη και την επιθυμία του ανθρώπου για δύναμη, εξουσία, εξασφάλιση αγαθών, κοινωνική αναγνώριση καθώς και την επίγνωση της ανασφάλειάς του, όταν συνειδητοποιεί τις αδυναμίες του και απευθύνεται στο θεϊκό στοιχείο. Τότε ένα μικροσκοπικό αντικείμενο καλείται να ανταποκριθεί στις μεγάλες του προσδοκίες και να γίνει το «μαγικό» μέσο, που θα τον προστατεύσει από τις αρνητικές δυνάμεις, που τον περιβάλλουν στη ζωή και στον θάνατο.

Οι σφραγιδόλιθοι της Μεσσηνίας

Οι περισσότεροι προέρχονται από θολωτούς ή θαλαμωτούς τάφους και λιγότεροι από οικισμούς της μυκηναϊκής εποχής. Το παλαιότερο (2650-2200 π.Χ.) πήλινο σφράγισμα (αποτύπωμα σφραγίδας), που εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μεσσηνίας, προέρχεται από τα Ακοβίτικα και πιθανόν σχετίζεται με βιοτεχνικές και εμπορικές δραστηριότητες της πρώιμης ελλαδικής εποχής. Από τον θολωτό τάφο της Πλατανόβρυσης διασώθηκαν δύο σφραγιδόλιθοι από ορεία κρύσταλλο και σάρδιο με παραστάσεις αγγείων (15ος-14ος αι. π.Χ.)

Ένα πολύτιμο σύνολο 12 σφραγιδολίθων προέρχεται από τον θολωτό ηγεμονικό τάφο των Νιχωρίων. Κατασκευασμένοι από αχάτη, σάρδιο, υαλόμαζα με παραστάσεις ταύρων, αιγάγρων, υδρόβιων πτηνών, λεόντων που εφορμούν σε ταύρο και γρυπών. Ξεχωρίζουν ο σφραγιδόλιθος με την απεικόνιση δαίμονα που κρατά προχυτικό αγγείο μπροστά από κίονα και η χρυσόδετη ταλισμανική σφραγίδα με σταυρό στο κέντρο ανάμεσα σε δύο εμπρόσθια τμήματα ψαριών. Μοναδικός είναι ο σφραγιδόλιθος με κατενώπιον παράσταση ανδρικής μορφής.

Από τον οικισμό των Νιχωρίων εκτίθενται σφραγίδες του 13ου αι. π.Χ. από στεατίτη και οφίτη με εγχάρακτα κοσμήματα και σε μια περίπτωση με παράσταση λιονταριού που εφορμά σε ζώο (14ος-15ος αι. π.Χ.). Σφραγιδόλιθοι της Μεσσηνίας εκτίθενται επίσης στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, στο Μουσείο της Ιστορίας των Ολυμπιακών Αγώνων της Αρχαιότητας Αρχαίας Ολυμπίας, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Χώρας και στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πύλου.

Επιμέλεια: Μαρία Τσουλάκου, Δημοσθένης Κοσμόπουλος

ΛΗ' ΕΠΚΑ 26η ΕΒΑ